24/10/2013

Caïro : een stad op de rand van een implosie

Door Astrid Vanackere ,  MEDEA Instituut

Met haar plusminus 18 miljoen inwoners behoort Caïro tot een van de megasteden in de wereld. Caïro gaat gebukt onder de last van een sneller groeiende bevolking dan haar mogelijkheid om infrastructuur uit te breiden en basisfaciliteiten te voorzien. Een van de meest zichtbare uitdagingen die de snelle urbanisatie met zich mee bracht zijn de informele wijken. Deze wijken worden in de Egyptische volksmond ‘aswha’iyat (willekeurige wijken) genaamd, verwijzend naar het buitenwettelijke aspect ervan. Het gaat dus niet perse om sloppenwijken, aangezien veel van de informele wijken over een hoge kwaliteit beschikken op vlak van infrastructuur.[1]

Ongeveer de helft van de stad woont in wijken die ontwikkelden zonder enige vorm van officiële stadsplanning.[2] De inwoners van die wijken worden dagelijks geconfronteerd met sociale en economische uitsluiting. De noden van deze mensen vormden dan ook mee de basis van de oproep tot sociale rechtvaardigheid tijdens de Egyptische Revolutie.
Om de onrusten in Egypte te begrijpen dient de inrichting van de publieke ruimte onder de loep genomen te worden. De informaliteit is het gevolg van een politieke en economische elite die een neoliberaal en corrupt beleid voert en bijgevolg een groot deel van de inwoners van de stad eerder als een obstakel beschouwt dan een aanwinst.[3] Projecten met een lange termijn visie kregen dan ook geen vaste grond. Inderdaad: hoe structureert men een stad waarvan de bevolkingsgroei nooit lijkt te stoppen op een integrale manier? Men mag niet vergeten dat enkele eeuwen geleden de beroemde piramides en Gizeh, zich nog in de woestijn, ver van Caïro bevonden. Vandaag scheidt 25 km het stadscentrum van de piramides, het verschil is dat de ruimte ertussen nu druk bebouwd is.

Tot nu toe faalden overheidspogingen om het probleem op te lossen, net omwille van het segregerende karakter van hun aanpak. Een mooi voorbeeld hiervan is het ‘New-Town program’ in begin jaren 1980, waarbij men nieuwe steden in de woestijn bouwde. De zogenaamde ‘Desert Towns’ of satellietsteden als bijvoorbeeld Rehab City werden opgetrokken om er mensen van de lagere klassen en de middenklasse te huisvesten. Het project faalde grotendeels gezien het beloofde netwerk van openbaar transport uitbleef en de geviseerde doelgroep zich geen auto kon veroorloven om van de nieuw aangelegde snelwegen gebruik te maken. De nieuwe projecten die bedoelt waren voor de middenklasse werden meer en meer gedomineerd door exclusieve projecten voor de rijken. De sociale gevolgen van een dergelijk gebrek aan stadsbeleid zijn dan ook enorm en veroorzaken een grote groep armen, wat leidt tot explosieve relaties. Inwoners van informele wijken ervaren een zekere minderwaardigheid, waar andere bewoners van Caïro een angst hebben om zich in die wijken te begeven. Hoewel de ‘aswha’iyat over de hele stad verspreid zijn, blijven ze geïsoleerd.

Sinds de revolutie is er nog niet echt sprake van ambitie om Caïro en haar benadeelde bevolking te redden. De economie, gezien de nog steeds onrustige situatie, is er niet op vooruit gegaan. Wat ook betekend dat de informele economie toenam, onder andere zichtbaar door het aantal street venders die enorm toegenomen is door de nog hogere werkeloosheidsgraad. Daarnaast is er nog een blijvend probleem, namelijk de beperkte aandacht die uitgaat naar het thema bij de politieke partijen. Ook blijft de politieke elite aparte wijken en steden bouwen voor de rijkeren en de middenklasse. Maar hoop doet leven; sinds de revolutie is er sprake van een bloei van bottom-up organisatie in informele wijken, door middel van volkscomités. Er wordt niet meer op hulp van de overheid gewacht en de gemeenschap organiseert zichzelf  om de levensomstandigheden te verbeteren. Zo zoekt men zelf naar oplossingen voor een beter inkomen, betere sanitaire voorzieningen en de organisatie van afvalophaling.

De revolutie was een duidelijke hint dat informele wijken kunnen deel uitmaken van een eengemaakt Caïro. De overheid heeft er dan ook alle belang bij deze wijken te integreren in het stadsbeleid. Ze kan het echte hart van Caïro niet verbergen, opdat het niet opnieuw een tikkende tijdbom wordt voor politieke, economische en sociale ontwikkeling van een land die momenteel geen extra destabilisatie kan gebruiken.


[1] Sims, David, Understanding Cairo, The logic of a city out of control, The American University in Cairo press, 2010

[2] UN-Habitat, Cities and Citizens series, bridging the urban divide. Cairo, a city in transition, The American University in Cairo, 2011

[3] Bayat, Asef. The politics of the ‘Informal people’. Third World Quarterly, Vol 18, 1997 p53-72