27/11/2013

Europese perspectieven over de crisis in Libië

Door Francesca Fabbri, MEDEA Instituut

Van alle landen die een transitie ondergingen in Noord-Afrika, onderging Libië waarschijnlijk de meest drastische veranderingen. Zowel de politieke als de veiligheidssituatie, na de val van het regime van Khadafi in 2011, lijken maar niet te willen stabiliseren. Deze broosheid, gecombineerd met het belang van de Jamahiriya als handelspartner van Europa ( vooral in de energiesector) en het belang voor de grenzen van de Middellandse Zee, de Sahel en de Maghreb, roept essentiële vragen op voor de werking van de Europese Unie en haar lidstaten in hun steun voor de post-revolutionaire wederopbouw.

Libya's Prime Minister Ali Zeidan speaks during a joint news conference at the headquarters of the Prime Minister's Office in Tripoli

De macht van de in 2012 verkozen regering verzwakt steeds meer door de extreme politieke fragmentatie. De omvang van deze politieke polarisatie en de moeite die de overheid heeft om de controle over het land te behouden, werd sterk onderlijnd door de recente gebeurtenissen: ten eerste de ontvoering van premier Ali Zeidan door een voormalige revolutionaire militie dat een mislukte staatsgreep bleek te zijn.  Ten tweede werd Nazih al Ruqai’i door de Amerikaanse Special Forces gevangen genomen. Hij staat beter bekend als Abu Anas al-Libi, die beschuldigd werd voor zijn rol in de aanslagen op de Amerikaanse ambassades in Tanzania en Kenia in 1998.

Het grootste deel van de productie en export van olie is sinds drie maanden geblokkeerd door onafhankelijke milities van Cyrenaica. Het onvermogen van de regering van Ali Zeidan werd duidelijk. Zeidan heeft herhaaldelijk gedreigd de bezetters te arresteren, hij moedigde de politieke leiders van het Oosten, de ex-rebellen inbegrepen, om een autonome regionale regering te vormen van Barqa (de Arabische naam van Cyrenaica) en om een onafhankelijke regionale oliemaatschappij op te richten. [1]
De pre-Kadhafi divisie tussen Tripoli, de centrale zetel van de macht en Cyrenaica, rijk aan olie, was een probleem waar Libië voordien  al mee te maken had. Zo was er een kloof tussen lokale overheden en de centrale overheid en werden sociale conflicten vermomd als een etnische strijd. Na 2011, werd daaraan het ineenstorten van het veiligheidsapparaat van de staat samen met alle staatsstructuren toegevoegd. Naast een ongekende wapenstroom heeft dit geleid tot de uitbreiding van vele milities die aan geen enkele overheidsorganisatie verantwoording afleggen en niet geïnteresseerd zijn om een gestructureerd veiligheidssysteem op te bouwen.

De Europese Unie en enkele lidstaten hebben programma’s geïmplementeerd ter versterking om een democratisch systeem in Lybië. Toch blijft het de enige Noord-Afrikaanse staat die nog geen associatieovereenkomst heeft getekend en niet volledig geïntegreerd wordt in de Euro-mediterrane politiek. Mattia Toaldo van ECFR[2] stelt voor dat de EU en de lidstaten evenveel gewicht zouden moeten geven aan de beleidsvorming ter versterking van het democratisch systeem als aan de vorming van een geïntegreerd veiligheidssysteem. In deze context zou een gezamelijke aanpak in plaats van een politieke conditionaliteit effectiever zijn, gezien het economisch potentieel van Libië. Bovendien zou een meer open immigratiebeleid bijdragen aan veiligere grenzen van de Middellandse Zee en aan het voorkomen van mensenhandel.

Een andere sector, die dringend actie vraagt van de belangrijke spelers in Libië is het gerechtelijk systeem.[3] Het systeem werkt nog altijd niet in een groot deel van het land, terwijl de gewapende groepen zelf recht spreken, ook binnen de gevangenissen. Veel van de politieke verdeeldheid komt voort uit het falen van de nationale verzoening. De ernstige tekortkomingen van het huidige systeem komen voort uit de gebreken van het voorgaande systeem. Onder Kadhafi heeft de gerechtelijke macht geleden onder de politisering, een wijdverbreide corruptie en het gebruik van buitengerechtelijke middelen om politieke tegenstanders te targeten. Dit is een zware erfenis in het licht van de inspanningen van de nieuwe regering. De Europese Unie en de lidstaten zouden technische hulp kunnen voorzien en opleiding aan de ‘Commission Vérité et Réconciliation’ en ze zouden de burgersamenleving kunnen ondersteunen in hun inspanningen om de recente schendingen en schendingen uit het verleden te documenteren.

Om de situatie nog ingewikkelder te maken  is het vertrouwen van de burgers in de verkozen vertegenwoordigers van Libië afgenomen. Daarnaast zijn er contrasterende oproepen om terug naar de stembus te keren of om het Algemeen Nationaal Congres[4] af te schaffen.
Nochtans zijn de procedures voor de verkiezing van de Nationale Grondwetgevende Vergadering de afgelopen weken in gang gezet , de kandidaten zijn begonnen met zich aan te melden voor het ‘Comité van Zestig’ die verantwoordelijk is voor het opstellen van de nieuwe grondwet, die normaal in december verkozen zal worden. Politieke, religieuze en etnische integratie is fundamenteel voor het welslagen van de Grondwetcommissie.

Het staat vast dat de overgang in Libië lang duren, maar er is heel wat dat de Libische regering met haar Europese partners kan doen om het land te stabiliseren en een belangrijke rol te spelen in de Euro-mediterrane betrekkingen.

Bibliografie:

http://ec.europa.eu/europeaid/where/neighbourhood/country-cooperation/libya/libya_en.htm

http://ec.europa.eu/world/enp/pdf/country/2011_enpi_csp_nip_libya_en.pdf

http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2013-0446+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN

http://www.iemed.org/observatori/arees-danalisi/arxius-adjunts/anuari/iemed-2013/Vidal%20Bourebka%20Rufalco%20Socio%20Political%20Actors%20Arab%20Spring%20EN.pdf

 

[1]http://www.nytimes.com/2013/11/12/world/africa/in-challenge-former-rebels-in-libya-form-own-oil-company.html?_r=0

[2] http://www.ecfr.eu/blog/entry/libya_what_can_europe_do

[3] http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/North%20Africa/libya/140-trial-by-error-justice-in-post-qadhafi-libya.pdf

[4]http://www.opendemocracy.net/arab-awakening/rhiannon-smith/libyas-constituent-assembly-light-at-end-of-tunnel