19/12/2013

Een eerste akkoord voor het kanaal tussen de Rode en de Dode Zee: politieke doorbraak of hersenschim ?

Door Sébastien Boussois, doctor in politieke wetenschappen, onderzoeker aan het instituut MEDEA, geassocieerd met de ULB (Brussel).

In het dorre Nabije Oosten, zijn de relaties tussen de landen die de waterbronnen bezitten, deze die de controle hebben en deze die ondergaan, complex en gespannen.
Rond deze nieuwe perceptie van hydraulische en politieke kwesties, de redding van de Dode Zee, het grootste zoutmeer ter wereld, vormt zich een unieke case study. Als kruispunt van historische, mythologische, religieuze en geopolitieke vertegenwoordigingen, is het ecosysteem van de Dode Zee nu in groot gevaar : de omleiding van de Jordaan, de overmatige industrie en de ontoereikendheid van gewassen in het woestijnachtige gebied, hebben dit unieke ecosysteem ernstig verzwakt. Een gigantisch project wordt voorgesteld als de oplossing van deze voorspelbare desintegratie, maar ook van de waterschaarste in de regio: het kanaal van Rode- naar Dode Zee, ondersteund door Israël, Jordanië en gedeeltelijk door Palestina. In 2002, naar aanleiding van de Wereldtop voor Duurzame Ontwikkeling in Johannesburg, in Zuid-Afrika, gaven Jordanië en Israël hun wens aan om een kanaal tussen de twee zeeën te bouwen. Op 9 april 2005, bevonden de drie regeringen, de Israëlische, de Jordaanse en de Palestijnse zich op het ‘World Economic Forum’ in Jordanië en ondertekenden een gezamelijke brief geadresseerd aan de Wereldbank, waarbij ze de fondsen voor het project RSDSC trachtten te verhogen.
Het akkoord, getekend op maandag 9 december 2013 te Washington tussen Israël, Palestina en Jordanië, nog altijd onder toezicht van de Wereldbank, werd voorgesteld al s een ongekende doorbraak in de realisatie van dit project. Dit een jaar na de publicatie van het haalbaarheidsonderzoek in opdracht van de internationale organisatie waarbij het project als « haalbaar » werd beschouwd en een tiental jaar na de eerste onderhandelingen over dit onderwerp.

52a644053570f96638c98cc3
Bron: AFP

Uit wat bestaat het project van het kanaal precies? “ Op grond van het akkoord dat na elf jaar onderhandelen bereikt is, zal een pompsysteem geïmplementeerd worden in de Golf van Aqaba, aan het noordelijke punt van de Rode Zee, om ongeveer 200 miljoen m3 water te verzamelen per jaar. Een deel daarvan zal vervolgens via vier kanalen doorgestuurd worden naar de Dode Zee, een ingesloten zee met een zeer hoge zoutconcentratie en die het gevaar loopt op te drogen tegen 2050.”[1] “Volgens de voorwaarden, gespecifieerd door de Wereldbank, heeft Israël ook ingestemd om aan de Palestijnse autoriteiten 20 tot 30 miljoen m3 ontzout water per jaar te verkopen, voorzien door het Israëlische publieke bedrijf voor de productie van drinkwater, Mekorot.”

Uiteraard – tot zo ver de schoonheid van het project –  moet men de globale visie van dit project in acht nemen: het plaatsen van fabrieken voor autoproductie, marinebasissen, het creëren van de ‘vallei van de vrede’ waar Shimon Peres al lang van droomt, enzovoort. Wat het lokale ecosysteem in zen geheel sterk zal ontsieren.
Welke reacties kan men ter plaatse verwachten voor een vaak bekritiseerd project?   Want het regent kritiek: om te beginnen van de Palestijnen die weigeren dat de oevers van de Dode Zee die hen toebehoren en bezet worden door Israël sinds 1967, doorgaan voor een winst-en-verliesrekening. Ook van Jordanië die absoluut nood heeft aan watervoorziening, die niet de middelen heeft voor dit project en al overgestapt is naar een nationaal project voor de Rode Zee in Amman met DISI. Daarnaast komt er ook kritiek van Israëlisch-Jordaanse-Palestijnse milieuverenigingen, die waarschuwen voor toekomstige rampen van een dergelijk zogenaamd ecologisch project, dat in werkelijkheid weinig respectvol is voor het milieu? Niemand is momenteel in staat te voorspellen wat een mengeling van de twee wateren (Rode Zee en Dode Zee) zal geven: de productie van gypsum, het verkleuren van de Dode Zee in het rood, een transformatie van de oevers, het instorten van zinkgaten en lokale wegen, bedoeïnen die moeten verhuizen,  het verdwijnen van lokale flora door de constructie van het kanaal, enzovoort.
Natuurlijk, is er nog het utopia en de droom van een transnationaal project en de reikwijdte van internationale samenwerking. De Dode Zee komt nog steeds in het gedrang. “ Zonder water zal er geen economische ontwikkeling zijn, geen werkgelegenheid”, merkt de Jordaanse minister van Water en Landbouw, Hazim El-Nasser op, die eveneens het akkoord ondertekende te Washington.
“Het biedt een sprankeltje hoop over de mogelijkheid andere toekomstige obstakels te overwinnen,” schatte de Israëlische minster van Water en Ontwikkeling, Sylvan Shalom,  terwijl hij het akkoord parafeerde op het hoofdkantoor van de Wereldbank, partner van het project.” [2] Voor Zafen el Alem, secretaris-generaal van de Jordan Valley Authority in 2008, bestaat er geen twijfel dat  “RSDSC en de bescherming van de Dode Zee nauw verbonden zijn”, en dat het Kanaal de beste oplossing was: “ De Dode Zee beschermen, de achteruitgang ervan vertragen en een grootschalige collective oplossing vinden.”  Voor vele politieke actoren in het project, zoals de aanwezigen in Washington deze week, is de RSDSC de optimale ‘oplossing’ om de zee te redden.

dead sea Ha'aretz

Bron: Haaretz, foto David Shankbone

Nochtans laat, het rapport over de uitvoerbaarheid indien het gunstig is, nog  veel onzekerheden na en niet enkel op politiek vlak of op vlak van milieu. Er zijn ernstige economische beperkingen. Het project zal 10 miljard dollar kosten.
Om de waarheid te vertellen, niemand is zeker of het project daglicht zal zien zowel voor de realisatie ervan als de rendabiliteit, wat het meest doorweegt.  Wat belangrijk is, is aan de ene kant dat veel van die politieke en sociale actoren willen geloven in het project, en aan de andere kant het idee dat het dit project is dat de redding van de Dode Zee zal bevorderen en niet een ander project. Want ondanks de urgentie, ligt er geen ander voorstel op tafel. Weinig van de belanghebbenden in de regio geloven in een geprogrammeerde dood van de Dode Zee, maar velen die hebben begrepen dat de oplossing een van politieke aard moet zijn, hebben ook begrepen dat als er geen resultaat komt, het om politieke redenen zal zijn. De grensoverschrijdende samenwerking voor een transnationaal gebied was het ultieme gereedschap voor samenwerking en voor het evenwicht om de bedreigde natuurgebieden te redden.


[1] http://www.lalibre.be/actu/international/accord-entre-israeliens-jordaniens-et-palestiniens-sur-la-mer-morte-52a64412357004c37c8a1d6a#.UqbI0svEMvI.email

[2] Reeds geciteerd