28/02/2014

Historische wapendeal tussen Irak en Iran zet de tegenstellingen in de internationale gemeenschap op scherp

Door Mattijs Messely, MEDEA Instituut

De wapendeal, met een waarde van in totaal bijna 200 miljoen dollar, die recent werd gesloten tussen Iran en Irak is op zijn minst opmerkelijk te noemen omwille van de snelheid waarop deze werd afgesloten en de onduidelijkheid waarmee deze gepaard gaat. Waarnemers zeggen alvast verrast te zijn door de snelle gang van zaken en de nieuwe wending die dit akkoord geeft aan een aantal belangrijke gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Reuters weet sinds enkele dagen van het bestaan van in totaal acht contracten voor allerhande militaire producten, waaronder wapens en elektronische apparatuur. De Verenigde Staten hebben aan de betrokken landen om duidelijkheid gevraagd, aangezien deze materie zeer gevoelig ligt. Beide landen ontkennen, noch bevestigen, al voegt Irak er aan toe dat het bestaan van dit soort deal niet meer dan logisch is.

rouhani maliki

 

 

 

 

© PressTV.ir, Iran’s President Hassan Rouhani (R) and Iraqi Prime Minister Nouri al-Maliki meet in Tehran on December 5, 2013

Het feit dat deze wapendeal zoveel verbazing oproept is doordat er nog steeds een wapenembargo van de Verenigde Naties geldt voor Iran, waarbij het volgens resolutie 1747 van de VN-Veiligheidsraad voor elk land verboden is om elk type wapentuig van Iraanse makelij aan te schaffen. Daarnaast zijn Iran en de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad plus Duitsland deze maand met elkaar in dialoog getreden over de nucleaire capaciteit van Iran, onder leiding van Catherine Ashton, hoofd van het Europees buitenlands beleid. Dat dit gebeurt in politiek volatiele en belangrijke tijden zet de tegenstellingen tussen de verschillende landen nogmaals op scherp.

Daarnaast is de wapendeal allerminst opmerkelijk. Ten eerste heeft Irak in november 2013 al gevraagd aan de Verenigde Staten om bijkomende wapens te kopen, maar heeft Washington hier vooralsnog geen gevolg aan gegeven omwille van de hoge politieke gevoeligheid van het dossier. Volgens enkele insiders zou premier Nouri Al-Maliki de vertragingen van Amerikaanse wapenleveringen beu zijn.  Of de VS dus nog veel militaire steun gaan geven aan Irak nu het land een deal heeft gesloten met Iran valt ten zeerste te betwijfelen.

Ten tweede zijn er enkele binnenlandse en buitenlandse factoren die deze Iraans-Iraakse toenadering verklaren. Op binnenlands vlak werden de afgelopen maanden gekenmerkt door een verhoogde sektarische spanning en geweld in verschillende delen van Irak. De ISIL – de Islamitische Staat van Irak en de Levant – heeft zijn invloed en controle weten vergroten in de streek van Fallujah en Ramadi. Deze fundamentalistische groepering is steeds actiever in verschillende landen in het Midden-Oosten en heeft de streek tussen de stad Fallujah en de grens met Syrië afgesneden van het centrale gezag in Bagdad. Saoedi-Arabië wordt er van beschuldigd wapens en andere steun te leveren aan de ISIL om zo zijn macht te vergroten in de hele regio. Dat zowel de sjiitische als de soennitische ministers in de Iraakse regering nauwere banden zoeken met de sjiitische machthebbers in Iran valt volgens sommigen te verklaren als een reactie op de Saoedi-Arabische – en daarmee samenhangend, de Amerikaanse – geopolitiek in het Midden-Oosten. Volgens Ali Mussawi, woordvoerder van de Iraakse regering, is het Irak te doen om een algemene oorlog tegen het terrorisme tegen strijdende fracties zoals de ISIL. De kern van deze boodschap is het doen gelden van de centrale autoriteit van de regering onder Nouri Al-Maliki, te midden van het oplaaiende sektarische geweld in Irak en terzelfdertijd de invloed van andere partijen afkeuren. Toch is de Iraakse regering niet uit op een conflict met andere landen, aldus de woordvoerder Ali Mussawi. Sceptici wijzen erop dat Al-Maliki systematisch de politieke macht naar zich terugtrekt en dat deze wapendeal zijn persoonlijke politieke belangen ten goede komen.

Onder andere de Europese Unie kijkt met argusogen naar de gebeurtenissen in Irak, omwille van de bilaterale economische belangen. De EU heeft – net zoals de VS – enkele eigen sancties tegen Iran doorgevoerd, waaronder het blokkeren van relaties tussen Iraanse financiële instellingen en het buitenland. Daarentegen hebben de Europese Commissie en de Europese Raad als doel het verder versterken van de banden met Irak op vlak van handel en geeft de EU sinds 2003 financiële steun aan het land. Toch is het afwachten hoe deze wapendeal de relaties tussen Irak en de pleitbezorgers van het VN-wapenembargo gaat beïnvloeden en wat de consequenties zijn voor de andere landen in de regio. Deze historische deal tussen twee voormalige vijanden is een heel nieuw element in een strategisch belangrijke regio waar eeuwenoude breuklijnen en nieuwe politieke en economische belangen elkaar treffen.

Bronnen

http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/02/reports-iraq-signs-arms-deal-with-iran-2014224203431264275.html

http://www.atlantico.fr/decryptage/unis-face-au-danger-salafiste-retour-signature-contrats-armement-entre-irak-et-iran-ardavan-amir-aslani-994394.html

http://www.lorientlejour.com/article/856376/lirak-dement-la-signature-dun-contrat-dachat-darmes-avec-liran.html

http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20140226.REU1634/confusion-sur-l-achat-presume-d-armes-par-bagdad-a-l-iran.html

http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2014/01/07/complexiteit-iraaks-fallujah-wordt-ontkend

http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/iraq/

http://www.lemonde.fr/international/article/2014/02/18/nucleaire-iranien-ouverture-des-negociations_4368438_3210.html

http://www.medea.be/2013/12/the-changing-dynamics-in-the-mena-and-the-possible-repercussions-of-iran-nuclear-deal-on-regional-powers/

http://www.medea.be/2013/01/vers-une-nouvelle-sectarisation-de-lirak/

http://www.iaea.org/newscenter/focus/iaeairan/unsc_res1747-2007.pdf