12/03/2014

Hoe kan de Iraans nucleaire kwestie gereguleerd worden?

Door Philippe Bannier, MEDEA Instituut

De Iraanse president, Hassan Rouhani heeft een echt charme-offensief gelanceerd. Omwille van de noodzaak om zijn land uit een diplomatiek isolement te halen en de socio-economische situatie te verbeteren, heeft hij een historisch akkoord getekend op 24 november 2013 met de « 5+1 »-groep – dit zijn de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad met Duitsland. In werking gesteld op 20 januari, voorziet het akkoord in verschillende doelstellingen voor de betrokken partijen, alsook een onderhandelingsronde voor de komende maanden.

Op 20 februari zijn de Iraanse onderhandelaars en de grootmachten van de groep met elkaar in dialoog gegaan. Het hoofd van de Europese diplomatie, Catherine Ashton, merkte op dat de voorbije dagen « zeer productief » waren, terwijl de Iraanse minister voor Buitenlandse Zaken en het hoofd van de onderhandelaars, Mohammed Javad Zarif, het goede verloop van de onderhandelingen bevestigde.

ashton iran

© Dieter Nagl/AFP. Het hoofd van de Europese diplomatie, Catherine Ashton, en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Mohammed Javad Zarif, onderstreepten in Wenen de goede start van de onderhandelingen.

Reële vooruitgang in het hart van regionale omwentelingen

Het akkoord van 24 november 2013 wordt vaak gecategoriseerd als historisch, omwille van het feit dat dit een einde brengt aan drie decennia van conflict en ondersteunde oorlogen tussen Iran en de Verenigde Staten [1]. Dit dossier over een nucleair Iran past in de algemene context van zwaarwichtige regionale uitdagingen. Het perspectief van een Iran dat over nucleaire wapens beschikt is er één waarbij een wapenwedloop zonder voorgaande zou kunnen ontstaan of waarbij de gewapende conflicten nog grotere consequenties en slachtoffers zouden kennen.

Wat bevat dit akkoord? Iran engageert zich op verschillende terreinen, waarvan we hier de belangrijkste benadrukken: het moet het produceren van verrijkt uranium met meer dan 5% verminderen, een beschikbare hoeveelheid verrijkt uranium bezitten op 20% van het huidige niveau en de inspecteurs van het Internationaal Atoomenergieagentschap volledige toegang verlenen tot de nucleaire installaties op het Iraanse territorium. Als tegendienst engageren de grootmachten zich tot het tijdelijk verlichten van de sancties die in voege zijn voor Teheran, voornamelijk wat betreft de automobiel-, petrochemische en petroleumsector[2].

De verschillende betrokken partijen, in de eerste plaats de Verenigde Staten en Iran, hebben gemeenschappelijke voordelen bij het samenwerken op dit moment. De Amerikaanse president Barack Obama heeft nood aan een diplomatiek succes voor het einde van zijn mandaat. Zijn voornaamste doel is Iran, aangezien de eerste poging uitdraaide op een mislukking. Daarnaast moeten de Verenigde Staten ook rekening houden met hun bondgenoten, voornamelijk Israël, dat eerder had gedreigd met een militaire ingrijpen tegen de Iraanse nucleaire installaties. Op dit moment is dit geen optie meer, omwille van de start van de onderhandelingen.

Dit terwijl in Iran president Hassan Rouhani beloofd heeft tijdens de presidentiële campagne om de sancties op het land te laten ophouden, aangezien deze bijna dagelijks de prijzen en de werkloosheid doen stijgen, alsook een schaarste van medicijnen veroorzaken. Voor Iran is het ook belangrijk om weer een positie te krijgen als ‘normale’ regionale speler met wie het mogelijk is te onderhandelen.

rohani

© AFP. De Iraanse president, Hassan Rouhani, heeft beloofd tijdens zijn presidentiële campagne om de sancties op het land te verlichten. Hij wordt in het Westen aanzien als een symbool van een nieuwe openheid, maar moet ook rekening houden met de conservatieve machten in eigen land.

De recente ontwikkelingen inzake het Syrische conflict verhogen de druk op Washington en Teheran om toenadering te zoeken. Sinds de VS een militair ingrijpen in Syrië hebben afgekeurd na de chemische aanval in de buurt van Damascus op 21 augustus, hebben ze eerst gefocust op het diplomatiek akkoord over chemische wapens in Syrië op 14 september en daarna op de organisatie van de vredesconferentie in Genève in januari. Omtrent Iran, zij zijn verstrikt in het conflict omwille van de financiële en militaire steun aan het regime van Bashar Al-Assad en vrezen nu een overrompeling vanuit Irak omwille van de leemtes in de bewaking van de grenzen.

Is een akkoord mogelijk?

De harde lijn binnen het Iraanse regime is invloedrijk en staat vijandig ten opzichte van elk mogelijk akkoord. Zij verplichten president Rouhani om voorzichtig te werk te gaan. De recente viering van de 35e verjaardag van de Iraanse Revolutie heeft aangetoond dat het conservatieve kamp nog steeds makkelijk kan mobiliseren en kan wegen op de politieke keuzes van de Iraanse leiders[3]. Minister van Buitenlandse Zaken Mohammed Javad Zarif liet recent optekenen dat « ook wij in Iran onze ‘Tea Party’ kennen ». De conservatieve beweging, die voornamelijk een groep parlementsleden en leden van de Revolutionaire Garde verzamelen, houdt Rouhani scherp in het oog zodat hij bij de kleinste misstap bekritiseerd wordt, soms zeer hevig in de pers[4].

Daarenboven hebben zowel Israël en de pro-Israëlische Amerikaanse lobbygroep AIPAC als de soennietische monarchieën van de Golfstaten geen enkel vertrouwen in de geloofwaardigheid van het Iraanse regime. Zij blijven twijfelachtig ten opzichte van een onderhandelde oplossing en sommigen steunen een militair optreden. Op 5 maart kondigde Israël aan Iraanse raketten te hebben onderschept die op de Rode Zee onderweg waren naar de Gazastrook. Hierdoor stipuleerde de Israëlische eerste minister het gebrek aan vertrouwen in Iran om zo de grootmachten te overtuigen geen onderhandelingen voort te zetten met Iran[5].

Saoedi-Arabië, een zeer belangrijke factor in het anti-Iraans front, is geïsoleerd dankzij de diplomatieke inspanningen van de VS inzake het Syrische dossier en het nucleaire Iraans dossier, maar beschikt nog steeds over een groot draagvlak[6].

Men kan twijfelen aan de goede afloop voor een duurzaam akkoord. Zelfs wanneer het akkoord goed is volgens de experten[7], lijkt het onmogelijk dat Iran een akkoord zal accepteren waarbij het elk nucleair programma moet afzweren. Dit dossier is bijna levensnoodzakelijk voor het Iraans regime, aangezien het haar legitimiteit bezorgt, zo schreef professor Jean-Paul Chagnollaud toen Mahmoud Ahmadinejad nog president was, maar dit geldt vandaag nog steeds: « deze provocatieve houding is op zijn minst even belangrijk voor de publieke opinie, evenzo in de Arabische landen, als voor de internationale gemeenschap […] de verhitte speech van de Iraanse president is een poging om de mislukking van het regime inzake de socio-economische relance te doen vergeten« [8].

We moeten de periode van juni 2009 in gedachten houden toen de resultaten van de herverkiezing van Mahmoud Ahmadinejad gecontesteerd werden omwille van vermeende fraude. Het Iraanse regime werd beschaamd, waardoor geen enkel compromis mogelijk was tijdens de volgende mandaatsperiode.



[1] http://orientxxi.info/magazine/un-tournant-dans-les-relations,0435

[2] http://abonnes.lemonde.fr/proche-orient/article/2013/11/24/ce-que-prevoit-l-accord-sur-le-nucleaire-iranien_3519404_3218.html

[3] http://abonnes.lemonde.fr/proche-orient/article/2014/02/12/demonstration-de-force-des-conservateurs-a-teheran-pour-celebrer-la-revolution_4364927_3218.html

[4] http://orientxxi.info/magazine/nucleaire-iranien-guerre-en-syrie,0514

[5] http://www.lefigaro.fr/international/2014/03/05/01003-20140305ARTFIG00274-israel-intercepte-un-navire-venant-d-iran-rempli-de-missiles.php

[6] http://orientxxi.info/magazine/l-arabie-saoudite-ebranlee-par-l,0459

[7] http://blog.lefigaro.fr/malbrunot/2013/12/iran-enfin-lespoir-dune-soluti.html

[8] Jean-Paul Chagnollaud, «L’Iran, une puissance virtuelle ?», Confluences Méditerranée, 2008/2 n°65, p.9-15.