08/04/2014

Erdogan kan herademen

Door Nicolas Wattelle, MEDEA Instituut

Begin mart Recep Tayyip Erdogan verklaarde dat hij zou aftreden indien zijn partij, de AKP, zou verslagen worden in de lokale verkiezingen. Dit betekent dat de eerste minister van Turkije wel nog enige tijd politiek actief zal blijven nu zijn partij een ware aardverschuiving in het politieke landschap heeft veroorzaakt op zondag 30 maart 2014. Met 45,5% van de stemmen – slechts een klein verlies vergeleken met de vorige verkiezingen (49,9% in 2011) – betekent dit slechts een beperkte daling van zijn populariteit. Vergeleken met de verkiezingen van 2009 (38,8%) is hij nog steeds zeer populair. Toch, ondanks zijn goede resulaten kunnen we wel stellen dat zijn geloofwaardigheid het afgelopen jaar een deuk heeft gekregen.

 

© AFP

Op 28 mei 2013 demonstreerden een honderdtal ecologische militanten en buurtverenigingen tegen een project voor de reconstructie van voormalige Ottomaanse barakken en de constructie van een winkelcentrum. Dit project hield in dat 600 bomen in een park zouden verdwijnen, vlakbij het Taksimplein en dus het centrum van Istanboel, een stad met weinig groene ruimte. Geconfronteerd met een extreem gewelddadige oproerpolitie kreeg de revolte een ongekende draagkracht binnen het milieu van de stedelijke guerilla-strijd. Het conflict bereikte Ankara en verspreidde zich tot 60 steden in totaal. Alle krachten van de oppositie demonstreerden samen in deze zogenaamde Turkse  Lente. Dit omvat de verwesterde jeugd met bier in de hand, de linkse vakbewegingen over ideologieën heen, de onverzettelijke kemalisten en de supporters van de Koerdische onafhankelijkheidsbeweging, maar ook de Islamistisch-geïnspireerde anti-globaliseringbeweging tezamen met de holebi’s.

© Mehdi Chebil

Deze bonte mix werd wel redelijk snel in een hoek gedreven twee weken later door Erdogan, waardoor hij in het buitenland een slecht imago kreeg en waardoor Erdogan begon te vrezen voor de kracht van de Turkse middenveldorganisaties.

De demonstratie van woensdag 12 maart 2014 toont dat tienduizenden mensen bereid waren te protesteren in de volksbuurt van Okmeydani om Berkin Elvan te eren, die de dag ervoor gestorven was na 269 dagen in coma te liggen. Manifestaties vonden ook plaats in Ankara, Adana en Mersin in het zuiden en Izmir in het westen om het brute optreden van de politie aan te klagen.

De Gülen-beweging contesteert op een andere manier het leiderschap van Erdogan. De beweging claimt, als religieuze en sociale lobbybeweging, miljoenen leden te hebben over de hele wereld. De 72-jarige imam Fetullah Gülen leeft in ballingschap sinds 1999 en wordt door zijn aanhangers de “iminente professor” genoemd. Hij leidt en inspireert de eigen beweging.

© REUTERS/Selahattin Sevi/Zaman Daily via Cihan News Agency.

De beweging is opgericht in de jaren ’70 en is enorm gegroeid de afgelopen 20 jaar. Officieel een apolitieke en niet-ideologische beweging, wordt er toch gezegd dat ze de bureaucratie heeft geïnfiltreerd, de politie controleert en een deel van Justitie in handen heeft. De beweging is zeer ruim en flexibel, en daardoor is ze actief in onderwijs, het bedrijfsleven en de media. Er is een zekere eenheid binnen de beweging te bespeuren. Sommigen durven zelfs de vergelijking te maken met Opus Dei omwille van de sterke netwerken binnen de Turkse staat en administratie. Omwille hiervan wordt de beweging bekritiseerd door seculiere organisaties en leiders.

Toen Erdogan werd herverkozen in 2011 was dit grotendeels omwille van de steun van de Gülenbeweging. Toch streden ook zij mee op het Taksimplein. De beweging zei dat ze nooit de goedkeuring had gegeven voor deze harde aanpak tegen de activisten. Enkele vooraanstaanden die dicht aanleunen tegen de Gülenbeweging zeiden dat ze het niet eens waren met de beslissingen van de eerste minister. Het conflict tussen de twee voormalige coalitiepartners begon pas echt in november 2013 toen de overheid aankondigde enkele “dershane”-scholen te sluiten die deel uitmaken van de beweging en die in feite haar belangrijkste bron van inkomen zijn. Ongeveer één miljoen studenten volgden les in deze scholen na de normale schooldagen en tijdens de weekends. De prijs is ongeveer 300 tot 1000 euro.

Het is de beslissing om de “dershane” te sluiten die ervoor gezorgd heeft dat er een grootschalige anti-corruptie-operatie plaatsvond op 17 december 2013 tegen enkele naasten van Erdogan. Deze operatie werd op poten gezet door de openbare aanklager van Istanboel, Zekerya Öz, die bekend staat als lid van de Gülenbeweging. Meer dan 50 personen werden gearresteerd, waaronder drie zonen van de ministers van respectievelijk Economie, Binnenlandse Zaken en Milieu, de directeur van de publieke bank Halkbank, werknemers, bedrijfleiders en leden van de AKP. Dit was het begin van een massale actie van de politie en werd voorafgegaan door de anti-regeringsprotesten die om Erdogans aftreden vroegen. De eerste minister besloot om zijn regering te veranderen door de ministers wiens zonen opgepakt waren te ontslaan en terzelfdertijd het grootschalige “complot” te veroordelen.

Eind februari van dit jaar vond er een nieuw voorval plaats en dit keer was de eerste minister zelf betrokken. Op een opname van 17 december 2013 is Erdogan te horen die zijn oudste zoon Bilal het advies geeft om 30 milijoen euro te laten verdwijnen luttele uren na de politieraid. De Turkse oppositie riep Erdogan op om terug te dregen. De opname werd gelanceerd slechts enkele uren nadat twee kranten die dicht aanleunen bij het regime te kennen gaven dat rechters aangesloten bij de Gülenbeweging duizenden mensen afgeluisterd hebben, waaronder ook Erdogan. Dit betekende een klap voor de eerste minister.

Tenslotte is er nog een zaak die Erdogan niet bepaald populairder gemaakt heeft bij zijn opponenten. De Turkse regering heeft op donderdag 27 maart, drie dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen, de censuur van Youtube bevolen, een week na een gelijkaardige beslissing voor Twitter. Deze beslissing werd ingegeven door het feit dat een opname op Youtube vrijgegeven werd waarbij vier hooggeplaatsten, waaronder de minister van Buitenlandse Zaken, Ahmed Davutoglu en het hoofd van de veiligheidsdiensten, Hakan Fidan praten over een mogelijke militaire interventie in Syrië. Veel burgers hebben deze censuur aangeklaagd en vrezen gemuilkorft te worden en af te glijden naar een autoritair regime.

 

© Stephff

Het is verrassend dat deze autoritaire shift en alle corruptieschandalen van Erdogan en naasten niet afgestraft werd bij de stembusgang. Dit toont misschien aan dat een grote groep Turkse kiezers een corrupte overheid en meer autoritair gedrag accepteren. Toch mogen we niet vergeten dat een andere zeer grote groep gekant is tegen de eerste minister en de overheid. Enerzijds gaat het om een onverzettelijke jeugd en burgers die slecht georganiseerd zijn, die allen samen manifesteren in de grote steden van het land en anderzijds zijn er de leden van de Gülenbeweging die minder zichtbaar zijn maar beter georganiseerd. Deze krachten zullen hoogstwaarschijnlijk blijven demonstreren tot na de presidentsverkiezingen van Augustus.

Bronnen:
http://www.lemonde.fr/europe/article/2014/03/31/les-municipales-turques-confortent-m-erdogan_4392733_3214.html
http://www.tv5.org/cms/chaine-francophone/info/Les-dossiers-de-la-redaction/Turquie-2013/p-25480-Turquie-le-printemps-place-Taksim.htm
http://www.bbc.com/news/world-22851765
http://www.lorientlejour.com/article/847379/avis-de-divorce-entre-erdogan-et-la-puissante-confrerie-gulen-.html
http://temi.repubblica.it/limes/in-turchia-erdogan-blocca-twitter-e-si-prepara-alle-elezioni/59733