27/06/2014

In Mauritanië laat de politieke overgang op zich wachten

Door Philippe Bannier, MEDEA Instituut

Terwijl de ogen van de media gericht zijn op Irak en Syrië, zijn de presidentsverkiezingen in alle discretie doorgegaan in Mauritanië op 21 juni. Uiteraard was de uitslag al voor de verkiezingen bekend in dit Arabisch land die al sinds de onafhankelijkheid in 1960 bestuurd wordt door het leger. Mauritanië, dat al decennia lang de ene staatsgreep na de andere ondergaat[1], wordt momenteel bestuurd door Mohamed Ould Abdel Aziz, die in 2008 een staatsgreep heeft gepleegd op de eerst verkozen regering in de geschiedenis van het land. Hij werd vervolgens in 2009 verkozen tot president en opnieuw deze zaterdag (21 juni) met 81,89%, tijdens een verkiezing waarvan de legitimiteit in vraag wordt gesteld.

carte-mauritanie.jpg

© Gizi Map. De kaart van Mauritanië in haar regionale context.

De verassing kwam niet uit de verwachte hoek: ondanks de beslissing genomen door het voornaamste platform van de oppositie (Coördinatie van de Democratische Oppositie[2], CDO), om de verkiezingen te boycotten, was de deelname aan deze verkiezingen 54%. Dit percentage werd sindsdien als het grootste succes voor het huidige regime.

In werkelijkheid kwam de verassing van de anti-slavernij kandidaat Biram Ould Dah Ahbeid, die op een tweede plaats kwam te staan met 8,67% van de stemmen, na de Unie voor de Republiek (UPR), de presidentiële partij. Gedurende heel zijn campagne heeft hij een zeer sterk discours gehouden tegen slavernij van de zwarte gemeenschap in het land. In het bijzonder tegen de Haratine en de zwarte Afrikanen. Officieel is slavernij in Mauritanië sinds 1980 verboden en is daarmee het laatste land ter wereld om dit te doen. In werkelijkheid echter is er nog steeds slavernij in het land. De cijfers over het officiële aantal verschillen: de stichting Walk Free schat het aantal op 4% van de bevolking[3] (150.000 slaven op een bevolking 3,8 miljoen Mauritianen). Een Mauritiaanse NGO schat het aantal op 20% van de bevolking [4]. Ongeacht de schatting, blijft het aantal slaven zeer hoog. Daarmee komt Mauritanië bovenaan op de lijst van landen met slaven.

Ondanks het feit dat de islamieten van de Tawassoul partij (Nationale Samenvoeging voor verandering en ontwikkeling, opgericht in 2007 en gelegaliseerd in 2008) op de tweede plaats (na de partij die aan de macht is) kwamen tijdens de parlementsverkiezingen in oktober 2013 ondanks oproepen tot boycot door de oppositie, hebben ze niet deelgenomen aan de presidentiële verkiezingen. In de jaren 90 werden ze verjaagd en vervolgd en hebben zich stilaan het politieke spel toegeëigend. Dit vooral door te steunen op preken en liefdadigheid om zo hun invloed uit te breiden[5].

mansour.jpg

 © Le Calame. Jamil Ould Mansour, hoofd van de Tawassoul partij met islamitische inspiratie die sterk aansluit bij de Moslimbroeders.

De westerse landen, en vooral Frankrijk, hebben deze verkiezingen op de voet gevolgd aangezien president Mohamed Ould Abdel Aziz hun bondgenoot in de Sahel-regio is. De interesse van Parijs in de regio is vooral toegenomen sinds het begin van de militaire interventie in Mali sinds januari 2013. Nouakchott is een strategische bondgenoot van Parijs in de strijd tegen Al-Qaïda in de Islamietische Maghreb (AQIM) en verwelkomt in dit kader militaire bases en militaire en financiële steun. Mauritanië, sinds 1973 lid van de Arabische liga, ontvangt eveneens fondsen uit de Golfstaten en politieke steun van andere leden.

In dit land waar het leger een prominente rol speelt, worden fundamentele rechten en vrijheden niet gegarandeerd ondanks de beloften van een overgang naar een democratie sinds de onafhankelijkheid. Er is veel corruptie en de exploitatie van grondstoffen in het land (vooral de mineralen goud en ijzer en olie) zorgen voor een politieke en zakelijke elite die dicht bij het militaire bewind staan[6]. De pers wordt het zwijgen opgelegd en de oppositie hebben geen toegang tot de hoogste posities hetzij in de staat of de economische sector. Daarbij heeft de strikte toepassing van de Sharia in deze Islamitische Republiek talloze schendingen van de mensenrechten op haar kerfstok[7].

Het voor het eerst democratisch verkiezen van een president in 2007, Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi, heeft voor een vlaag van hoop gezorgd. Dit werd echter gesnoerd wanneer de militairen, onder leiding van Mohamed Ould Abdel Aziz het volgende jaar een staatsgreep pleegden. Deze periode werd gekenmerkt door een relatieve openheid in de media en in het politieke landschap (met de oprichting van nieuwe partijen) maar ook door institutionele en politieke crisissen die de oorzaak zijn van zijn van zijn ondergang.

président-mauritanie.jpg

© AFP. De Mauritiaanse president, Mohamed Ould Abdel Aziz.

In het kader van de “Arabische Lente” werd het land getroffen door protesten, stakingen en oproepen tot hervorming. We vinden er dezelfde redenen als bij de buurlanden: hoge werkloosheid, vooral bij de jongeren, corruptie, dagelijks schending van rechten, uitgeputte economie, enz. De acties zijn echter niet, zoals in Libië en Syrië, ontaard: door de vooruitgang geboekt op vlak van veiligheid[8], infrastructuur en armoedebestrijding heeft de president kunnen genieten van een ongeziene populariteit. Politieke opening, het organiseren van vrije en transparante verkiezingen en het oprichten van een rechtsstaat moet de nieuwe strijd worden van de Mauritaniërs.

______________________

[1] Sinds de onafhankelijkheid heeft de wisseling van leider, met uitzondering in 1992, 2007 en 2009, altijd plaatsgevonden met een staatsgreep. De verkiezingen in 2014 werden trouwens georganiseerd naar aanleiding van een staatsgreep.

[2] Dit platform bestaat uit 11 partijen waarvan enkele de grootste van het land (zoals de Samenvoeging van Democratische Krachten of Tawassul, Mosslimbroeders).

[3] https://s3-ap-southeast-2.amazonaws.com/gsiwpassets/wp-content/uploads/2013/10/GlobalSlaveryIndex_2013_Download_WEB_French.pdf

[4] http://www.state.gov/documents/organization/210740.pdf

[5] Ould Ahmed Salem Zekeria, « Les mutations paradoxales de l’islamisme en Mauritanie », Cahiers d’études africaines, 2012/2 n°206-207, p.635-664.

[6] Choplin Armelle et Lombard Jérôme, « La ‘Mauritanie offshore’. Extraversion économique, Etat et sphères dirigeantes », Politique africaine, 2009/2 n°114.

[7] http://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jan/13/journalist-safety-mauritania

[8] Vier toeristen werden in 2007 vermoord. In 2009 werd een zelfmoord aanslag gepleegd op de Franse Ambassade in Nouakchott door Al-Qaïda. Sinds 2011 worden er geen aanslagen meer gepleegd in het land.