26/09/2014

Hoe IS de rijkste aller tijden werd

Door Silke Vanrompay

Maandagochtend deelde het radionieuws me mee dat er zo’n honderddertigduizend vluchtelingen de grens tussen Syrië en Turkije hadden overgestoken. Voornamelijk Koerden die op de vlucht sloegen voor de terreur van de Islamitische Staat (IS), die op enkele dagen tijd een zestigtal dorpen kon veroveren in de Koerdische enclave aan de grens met Turkije.[1]

Dinsdagmorgen klinkt op hetzelfde uur de boodschap dat de Verenigde Staten begonnen zijn met het bombarderen van IS-doelwitten. Ze focussen hierbij vooral op de stad Raqqa, het machtscentrum van de Islamitische Staat in Syrië, maar ook andere steden, trainingskampen, hoofdkwartieren en controleposten worden geraakt. Enkele uren later volgt de tegenreactie van de terreurgroep. Een lid van de IS verklaart aan persagentschap Reuters dat ‘de aanvallen beantwoord zullen worden’, en dat ‘Saoedi-Arabië de schuld draagt voor deze aanvallen.’[2]

Ondertussen blijft de IS aan een ferm tempo video’s de wereld in sturen. Wat begon met de onthoofdingen van journalisten James Folley, Steven Sotloff en hulpverlener David Haines, werd  al snel onderdeel van  een heuse propagandacampagne. Zo werd even later de Britse journalist John Cantlie opgevoerd, in dezelfde oranje overall als waarin zijn voorgangers het leven lieten. Maar Cantlie bleef leven. Meer nog, hij wil met de videoboodschappen ‘de filosofie van IS uitleggen en verspreiden’. Hij beschrijft de terreurbeweging als ‘de machtigste jihadisten in lange tijd’ en waarschuwt dat militaire acties de groep weinig zullen schaden. Hij stelt verder ook nog dat de Amerikaanse president Barack Obama en zijn internationale coalitie zich aan een oorlog wagen die ze niet zullen kunnen winnen.[3]

Brood en fundamentalisme

De terreurgoep IS, onder leiding van de Iraakse jihadstrijder Abu Bakr al-Baghdadi, riep in juni het kalifaat uit in delen van Syrië en Irak en voert er een schrikbewind tegen andersgelovigen. Scholen krijgen zware richtlijnen opgelegd, vakken als geschiedenis, literatuur en christendom worden permanent geschrapt [4] en de groep blijft aan een stevig tempo steden innemen langs belangrijke routes, kritische infrastructuur of landsgrenzen. In de veroverde gebieden blijven belangrijke diensten als markten, bakkerijen en tankstations draaien, terwijl de fundamentalistische visie van de groep met harde hand wordt opgelegd. Er circuleert religieuze politie die nauwlettend in de gaten houdt dat de winkels sluiten tijdens het gebed en dat vrouwen hun gezicht en haar bedekken in het openbaar.[5] Veel kinderen en jonge adolescenten worden in trainingskampen opgeleid tot kindsoldaat of terrorist.[6] Ooggetuigen vertellen hoe mannen worden onthoofd, vrouwen worden verkracht en Koerden, ook ouderen en gehandicapten, worden afgeslacht.[7] Een nieuwe, stiekem gefilmde, video van een vrouw in Syrië schetst een duidelijk beeld van het leven onder de IS-heerschappij.[8]

Veel van de IS-leiders zijn voormalige officieren uit het leger van Sadam Hoessein, die tijdens de laatste jaren van de strijd tegen de VS genoten van een doorgedreven militaire training, inclusief terroristische technieken.[9] Een groot deel van de strijders is echter niet afkomstig uit de bekampte streken. Er nemen naar schatting ook zo’n 12.000 buitenlanders uit een 74-tal landen deel aan de gevechten in Syrië en Irak. De meerderheid komt uit nabijgelegen moslimlanden als Tunesië en Saoedi-Arabië, maar ook landen als België, China, Rusland en de VS zijn sterk vertegenwoordigd.[10] In het totaal wordt het aantal strijders van de IS door de CIA op zo’n 31.500 geschat.[11] Een ander belangrijk aspect van de militairen is dat het hier vaak over jongeren gaat, die via het internet gerekruteerd worden om mee te komen vechten in de heilige strijd. Door een uitgekiend educatief programma ter plaatse, slaagt de IS er in de nieuwe strijders snel te manipuleren, indoctrineren en in te wijden in de meest fundamentalistische moslimgebruiken.[12]

It’s all about the money

Is iedereen die meevecht met IS werkelijk gewonnen voor het ideaal van de Islamitische Staat? Waarschijnlijk niet. Een jongeman vertelt aan de Financial Times: “ze boden me 1.500 dollar per maand aan, plus een auto, een huis en alle noodzakelijke camera’s.” Hij weigerde, maar levert door zijn getuigenis het zoveelste bewijs van de enorme rijkdom van de beweging waarmee deze in staat is buitenlandse strijders en wapens te betalen.[13] De IS haalt haar inkomsten uit een aantal zaken: giften uit het buitenland, meer bepaald uit de Golfstaten en de wijdere moslimwereld, losgeld, afpersing en, de belangrijkste, de verkoop van olie, graan en antiek. Tijdens haar oprukken heeft de beweging immers beslag kunnen leggen op olievelden, landbouwgronden en banken.[14] Verder dwingt de IS, in de door hun gecontroleerde gebieden, tien tot twintig procent van de inkomsten van de lokale bevolking af, wat neerkomt op een miljoen dollar per dag.

Maar het is vooral de verkoop van olie die de IS de rijkste terreurgroep in de geschiedenis maakt. Volgens experten verdient de beweging zo’n één tot twee miljoen dollar per dag met de verkoop van olie, [15] die dan naar Turkije, Syrië, Iran of de Iraakse Koerden gaat,[16] voornamelijk via de Turkse grens.[17] Die olie is afkomstig van een van de vele olievelden in Oost-Syrië of Irak die de IS heeft kunnen veroveren. Zo konden strijders in juli Omar, het grootste olieveld van het land, veroveren, goed voor een productie van ongeveer 10.000 vaten per dag.[18] Maar ook in Irak beschikt de IS over 25.000 tot 40.000 vaten per dag, goed voor 1,2 miljoen dollar op de zwarte markt.

Uitdagingen

Als we de IS willen bekampen, is het dus in de eerste plaats belangrijk om haar financieel te treffen. Er rijzen echter twee belangrijke uitdagingen voor de internationale coalitie. De eerste bestaat erin Turkije ervan te overtuigen zijn grenzen strenger te bewaken en de grenstrafiek van olie beter te controleren. Turkije, en dan voornamelijk het Zuiden, is immers een belangrijk zwaartepunt bij het verkopen van Iraakse of Syrische olie op de zwarte markt. [19] Een hooggeplaatste bij het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken beweert dat de inbeslaggenomen hoeveelheid olie aan de Turks-Syrische grens met 300 procent gestegen is sinds het begin van de Syrische rebellie in 2011 en dat Turkije “een halt probeert toe te roepen aan de handel, maar dat de grens moeilijk te bewaken is”.

Een tweede bezorgdheid is het effect van economische maatregelen op de lokale bevolking. De oliehandel is sterk verankerd in de lokale economie. Deze activiteiten verbreken is gevaarlijk, omdat het kan leiden tot een humanitaire crisis in een reeds onstabiele regio. “Als we de handel in bepaalde producten bijsturen, riskeren we duizenden mensen tot honger te veroordelen”, klinkt het. Ook volgens Alexander Evans, hoofd van het VN-team dat de financiering van IS controleert, moeten de maatregelen tegen de economische machine van de terreurgroep rekening houden met de lokale bevolking. “Nieuwe acties moeten een evenwicht vinden tussen de noodzakelijkheid van het stoppen van de financiering van de IS en het verzekeren van de humanitaire behoeften van de bevolking die leidt onder diens dominantie”. [20]

Ondertussen informeert een nieuwsflash mij dat meer dan 120 vooraanstaande moslimgeleerden de militanten van de IS tot de orde roepen en de religieuze argumenten die de groep gebruikt om haar acties te rechtvaardigen weerleggen.[21] Of hoe er kleine sprankeltjes hoop zijn, die het moslim-extremisme proberen te blussen.

Foto

© Reuters – IS-militanten in Syrië

 

[1] http://www.knack.be/nieuws/wereld/70-000-syrische-koerden-in-24-uur-naar-turkije-gevlucht/article-normal-431007.html

[2] http://www.standaard.be/cnt/dmf20140923_01282648

[3] http://www.standaard.be/cnt/dmf20140923_01282826

[4] http://www.knack.be/nieuws/wereld/is-bant-geschiedenis-literatuur-en-darwin-uit-scholen/article-normal-395449.html

[5] http://www.nytimes.com/interactive/2014/09/16/world/middleeast/how-isis-works.html?ref=middleeast

[6] H. Ibish, « Pour les enfants: glaces, toboggans et doctrine », in Courrier International, 18.09.2014, 12.

[7] M. Jégo, “Fuyant l’Etat Islamique, les Kurdes affluent Turquie”, in Le Monde, 23.09.2014, 5.

[8] https://www.youtube.com/watch?v=1TkuAIKoI28

[9] http://www.nytimes.com/interactive/2014/09/16/world/middleeast/how-isis-works.html?ref=middleeast

[10] http://www.nytimes.com/2014/09/13/world/middleeast/isis-recruits-prompt-laws-against-foreign-fighters.html

[11] R. Dekkers, “ISIS stuurt aan op Apocalyps”, in De Telegraaf, 20.09.2014, 11.

[12] H. Ibish, « Pour les enfants: glaces, toboggans et doctrine », in Courrier International, 18.09.2014, 12.

[13] X, “L’Etat Islamique ou le salaire de la peur”, in Les Echos, 23.09.2014, 11.

[14] N. Malas & M. Abi-Habib, “Financement: pétrole et extorsion”, in Courrier International, 18.09.2014, 13.

[15] http://www.nytimes.com/interactive/2014/09/16/world/middleeast/how-isis-works.html?ref=middleeast

[16] http://www.mo.be/analyse/de-militaire-vernietiging-van-de-islamitische-staat

[17] N. Malas & M. Abi-Habib, “Financement: pétrole et extorsion”, in Courrier International, 18.09.2014, 13.

[18] http://www.nytimes.com/interactive/2014/09/16/world/middleeast/how-isis-works.html?ref=middleeast

[19] http://www.nytimes.com/2014/09/14/world/middleeast/struggling-to-starve-isis-of-oil-revenue-us-seeks-assistance-from-turkey.html

[20] N. Malas & M. Abi-Habib, “Financement: pétrole et extorsion”, in Courrier International, 18.09.2014, 13.

[21] http://www.standaard.be/cnt/dmf20140925_01287521