07/11/2014

Controles die er geen zijn

Door Silke Vanrompay

Op 13 mei 2014 ontplofte een generator in een kolenmijn in Soma, in het West-Turkse Manisa, wat leidde tot stroomuitval, een hevige brand en de dodelijkste mijnramp in de geschiedenis van het land. Ze zou uiteindelijk het leven kosten aan 301 arbeiders. Bijna een half jaar later, op 28 oktober 2014, raakten bij de inzakking van een mijn in Ermenek, Zuid-Turkije, achttien kompels bedolven. De mijn had zich gevuld met duizenden liters water. Drie dagen later, op 1 november, laten twee mijnwerkers het leven in een mijn in de provincie Bartin. De vraag naar de veiligheidssituatie in de Turkse mijnen rijst weer en de beloftes die de regering Erdogan deed in mei worden van onder het stof gehaald en geëvalueerd.

De mijn van Ermenek, die afgelopen week instortte nadat er enorme hoeveelheden water in de schacht waren gelopen, werd in juni nog gesloten wegens veiligheidsproblemen. Nadat die deze zomer verholpen werden, ging de mijn in september weer open, aldus de Turkse Minister van Energie Yildiz.[1] Ook de mijn van Bartin werd volgens de Turkse media in september afgekeurd en gesloten na testen.[2] In 2010 diende de Turkse Kamer van Mijnbouwingenieurs een rapport in over de mijn in Soma, die door de gebrekkige veiligheidsmaatregelen tot een van de gevaarlijkste mijnen van het land zou behoren.[3] Toch bleef de mijn ongestoord open… Volgens cijfers van het International Labour Organization ILO laten jaarlijks gemiddeld 100 mijnwerknemers het leven in Turkije, het hoogste aantal van de onderzochte landen in Europa. Hoe kunnen arbeiders, die elke dag hun leven wagen bij het uitoefenen van een dermate gevaarlijk beroep, zo aan hun lot worden overgelaten?

AFP | Een vrouw wacht bang op nieuws van mijnwerkers in Soma.

© AFP | Een vrouw wacht bang op nieuws van mijnwerkers in Soma.

 

Woede en corruptie

Na de mijnramp in Soma keerde een woedende Turkse menigte zich tegen de regering die te laks zou omspringen met de veiligheidsvoorschriften in de mijnen. Ook de directie van de mijn werd nalatigheid verweten. Hürriyet en andere Turkse kranten berichtten vlak na de ramp immers dat sensoren in de mijn twee dagen voor de catastrofe al te hoge concentraties aan dodelijke gassen aangaven, maar dat niemand hier gevolg aan gaf.[4] Ook volgens de 24-jarige Erdbal Bicak, een van de overlevenden van de mijnramp, heeft het mijnbedrijf schuld aan de ramp. Volgens hem gebeuren de controles van de mijnen niet grondig genoeg. “Enkel de hoger gelegen delen van de mijn worden gecontroleerd. Het is dan ook enkel daar dat er opgeruimd wordt. Van de erbarmelijke omstandigheden dieper in de grond, hebben de controleurs geen weet. Bovendien worden ze ook vaak omgekocht”, klinkt het. Tot slot haalt hij aan dat de mijn in zes maanden tijd niet gekeurd was.[5] Een andere mijnwerker, Veli Yilmaz, zegt bovendien dat de controles weken op voorhand aangekondigd worden, zodat de bazen de mogelijkheid hebben om alles in orde te brengen. “Plots moeten we dan alles schoonmaken, gevaarlijke schachten sluiten en verboden machinerie verstoppen”, getuigt hij.[6]

Arzu Cerkezoglu, secretaris-generaal van de Confederatie van Revolutionaire Vakbonden in Turkije (DISK) die de arbeiders van Soma vertegenwoordigt, ziet het veiligheidsprobleem in de Turkse mijnen als gevolg van de privatiseringen. Deze startten in 1980, wegens het onvermogen van de overheid om de mijnen op een efficiënte manier te beheren. “De meeste mijnen zijn nu in handen van privébedrijven die zelf auditoren, ingenieurs en veiligheidspersoneel aanwerven. Aangezien ze rechtstreeks voor de mijnuitbater werken, doen zij weinig wanneer er inderdaad gevaren worden vastgesteld. Deze praktijk gaat bovendien gepaard met een mentaliteit waar hoge productie aan lage kosten belangrijk is. Dit zorgt voor zeer erbarmelijke condities”, vervolgt ze.[7] Ozgur Gurbuz, een Turkse energie-expert haalt bovendien harde cijfers aan. “Recente statistieken van de vakbonden tonen aan dat het aantal ongelukken in de mijnen met 40 procent gestegen is, sinds de privatiseringen.”[8]

Door die privatiseringen worden beslissingen van de mijnbazen plots ook veel doorslaggevender. Zo besloot Alp Gürkan, de eigenaar van de rampmijn in Soma, om geen dure apparatuur uit het buitenland te importeren, maar goedkopere, minder degelijke Turkse onderdelen te gebruiken voor zijn transformatoren. Een voorbeeld van de drang naar winst die het haalt op de veiligheid van de kompels.[9] Volgens Bayram Demir, die in de rampmijn werkte, ging Soma Holding nog verder. Ze verwaarloosde de mijn. Er werd niet langer geïnvesteerd in sanitair, vervoer of hygiëne in de kleedkamers. De situatie voor de arbeiders ging er zienderogen op achteruit en het gevaar werd enkel groter.[10]

Ook tijdens de opstanden die ontstonden na de mijnramp in mei, werden deze praktijken aangehaald. Demonstranten hekelden de privatisering van de mijnen, die vroeger in handen waren van de staat. De combinatie van de privatisering en de uitstekende relaties tussen mijneigenaren en ambtenaren, meenden ze, betekende dit een groter gevaar voor de kompels, alsook een stijging van het aantal doden in de mijnen.[11]

Een onderzoek van Yucel Demiral and Alpaslan Erturk van de Universiteit in Izmir wijst echter ook nog enkele andere factoren aan die de veiligheid in de mijnen beïnvloeden. Volgens hen valt de controle van de mijnen onder de bevoegdheid van verschillende actoren. Het gebrek aan coördinatie en overleg lijdt tot slecht en ineffectief toezicht. Verder dragen ook de gebrekkige opleiding en slechte organisatie van de mijnwerkers bij aan de slechte veiligheidssituatie in de mijnen.[12]

Arme jongens

Is er dan niemand die zich iets aantrekt van de schrijnende situaties onder de Turkse grond? Toch wel. Parlementslid Özgür Özel van de oppositievoerende Republikeinse Volkspartij (CHP) diende op 23 oktober 2013 een motie in binnen het Turkse parlement, waarmee hij aandrong op een diepgaand onderzoek naar de risico’s die mijnwerkers lopen. Özel kreeg echter langs alle kanten te horen dat zijn voorstel geen schijn van kans maakte. De eigenaar van de mijn in Soma, Alp Gürkan, was immers een familielid is van de lokale AKP-burgemeester. Wanneer zijn voorstel maanden later, op 29 april 2014, eindelijk behandeld werd, werd het inderdaad meteen afgewezen.[13]

Toch had de mijnramp in Soma politieke repercussies. Een aantal politici schaarden zich achter de woedende menigte mijnwerkers die beweerden dat de ramp het gevolg was van nalatigheid. Er werd een parlementaire onderzoekscommissie opgericht en vijfentwintig toplui van de mijn werden opgepakt en beschuldigd van onvrijwillige doodslag. Hun proces loopt op dit moment. Verder werd er ook een wetvoorstel ingediend om de werksituatie in de Turkse mijnen te verbeteren. De werkweek zou ingekort worden tot 30 uur, in plaats van 48, de verloning werd naar boven bijgesteld en de pensioenleeftijd werd met vijf jaar verlaagd tot 50 jaar. Bovendien moesten mijnbedrijven ook hun veiligheidsmaatregelen aanscherpen, zoals de verplichte aanwezigheid van veiligheidskamers en gasmaskers.[14] Kleine lessen leken toch getrokken te worden uit de ramp en voorzichtige stappen richting verbetering werden genomen.

Toch heeft Turkije, ondanks beloftes in nasleep van de ramp, het de ILO Conventie 176 over ‘Gezondheid en veiligheid in mijnen’ uit 1995 nog niet erkend, alsook meerdere voorgaande verdragen van de die de situatie in de mijnen trachten te verbeteren. De ILO benadrukt dat Conventie 176 belangrijk is bij de verbetering van de veiligheids- en gezondheidssituatie in de mijnen en het risico op doden, gewonden en zieken aanzienlijk vermindert. Het vormt immers de basis van overleg tussen de overheden en de belangrijkste werkgever- en werknemersorganisaties, dat moet leiden tot doeltreffende maatregelen. Verder voorziet de conventie ook in de verbetering van controles, onderzoek na rampen, eerste hulp, training, rechten en plichten voor de werknemers en nog veel meer.

De ILO roept Turkije dan ook op om Conventie 176 snel te erkennen en na te leven. Toch ziet de VN-organisatie ook vooruitgang. Begin dit jaar erkende Turkije immers Conventie 187, uit 2006, die de nadruk legt op het belang van gezondheid en veiligheid binnen bedrijven. De ILO ziet dit als een bewijs van de wil van de Turkse overheid om de situatie aan te pakken door het uitwerken van een wettelijk kader dat hierin moet voorzien.

Ook Arzu Cerkezoglu blijft positief. Ze gelooft dat « het verzet van de arbeiders tot een verandering in de leefomstandigheden en de collectieve arbeidsovereenkomsten zal leiden ».[15] Zo zullen rampen als die van Soma hopelijk snel tot het verleden behoren.

-

© AFP / Ozan Kose|Demonstranten houden kolen in hun hand tijdens een demonstratie voor de slachtoffers van het mijnongeluk.

[1] http://nos.nl/artikel/715726-hoop-vervliegt-voor-turkse-kompels.html

[2] http://turkije.blog.nl/nieuws/2014/11/02/turkse-mijnwerkers-ermenek-nog-steeds-niet-gevonden

[3] http://www.mo.be/nieuws/nieuwe-mijnramp-turkije-kwestie-van-tijd

[4] http://www.nu.nl/buitenland/3779318/gasgevaar-turkse-mijn-al-dagen-ramp-bekend.html

[5] http://www.nrc.nl/nieuws/2014/05/17/overlevende-mijnramp-turkije-ik-ga-nooit-meer-een-mijn-in/

[6] http://www.theguardian.com/world/2014/may/20/turkish-miner-lax-safety-record-soma-mines

[7] http://www.mo.be/nieuws/nieuwe-mijnramp-turkije-kwestie-van-tijd

[8] http://www.ibtimes.com/turkey-has-one-worlds-worst-mining-safety-records-experts-say-privatization-part-problem-1585775

[9] http://www.ibtimes.com/soma-mine-disaster-workers-say-turkish-officials-knew-safety-problem-explosion-1586617

[10] http://www.demorgen.be/buitenland/in-de-turkse-mijnen-werken-als-slaaf-voor-500-euro-per-maand-a1888696/

[11] http://www.ibtimes.com/soma-mine-disaster-workers-say-turkish-officials-knew-safety-problem-explosion-1586617

[12] http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/10831301/Turkey-mining-disaster-what-makes-mining-in-Turkey-so-dangerous.html

[13] http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2014/05/16/de-turkse-mijnramp-onvermijdelijk-ongeluk-of-moord

[14] http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/2.33382?eid=1.1966919

[15] http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2014/10/28/nieuwe-mijnramp-in-turkije-kwestie-van-tijd